Jak pomóc dziecku przełamać milczenie? - Mutyzm wybiórczy w praktyce

Mutyzm wybiórczy - Jakie są przyczyny i sposoby leczenia?

2023-03-07 (ostatnia aktualizacja: 2023-07-11)
Czy Twoje dziecko unika mówienia w pewnych sytuacjach, mimo że w innych radzi sobie bez problemów? To może być mutyzm wybiórczy. Artykuł zawiera informacje na temat przyczyn i objawów mutyzmu wybiórczego oraz sposobów leczenia i wsparcia dla rodziców.

Mutyzm wybiórczy - Definicja 

Mutyzm wybiórczy to zaburzenie, które objawia się niemożnością mówienia w określonych sytuacjach społecznych, mimo że dziecko posiada zdolność do mówienia w innych sytuacjach. Dziecko z mutyzmem wybiórczym może mieć trudności z porozumiewaniem się w szkole, w sytuacjach towarzyskich, czy w miejscach publicznych. Nie mówienie w konkretnych sytuacjach społecznych jest wyborem dziecka i jest to trudność, z którą dziecko nie potrafi sobie poradzić. Mutyzm wybiórczy jest traktowany jako zaburzenie ze spektrum autyzmu, choć nie każde dziecko z mutyzmem wybiórczym spełnia kryteria diagnostyczne dla autyzmu

Mutyzm wybiórczy - Kiedy najczęściej diagnozowany?

Mutyzm wybiórczy jest zwykle diagnozowany w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym, gdy dziecko zaczyna uczęszczać do szkoły lub do przedszkola. Rodzice i nauczyciele często zwracają uwagę na fakt, że dziecko nie mówi w określonych sytuacjach, mimo że potrafi mówić w innych sytuacjach. Mogą zauważyć, że dziecko nie odpowiada na pytania na lekcjach, unika kontaktu wzrokowego, nie odzywa się do rówieśników czy nauczycieli. Zwykle diagnoza mutyzmu wybiórczego wymaga współpracy między rodzicami, nauczycielami a także specjalistami, takimi jak psycholog, logopeda lub psychiatra. Diagnoza może zająć trochę czasu, ponieważ specjaliści muszą zebrać dokładną historię rozwoju dziecka oraz przeprowadzić różne testy i obserwacje, aby wykluczyć inne zaburzenia, takie jak autyzm czy zespół Aspergera.

Mutyzm wybiórczy - Objawy

Mutyzm wybiórczy jest zaburzeniem, które objawia się niemożnością mówienia w określonych sytuacjach społecznych, pomimo posiadania zdolności do mówienia w innych sytuacjach. Dzieci z mutyzmem wybiórczym mają trudności z porozumiewaniem się w szkole, w sytuacjach towarzyskich, czy w miejscach publicznych. Niemożność mówienia w konkretnych sytuacjach jest wyborem dziecka, jednak jest to trudność, z którą dziecko nie potrafi sobie poradzić.

Dzieci z mutyzmem wybiórczym mogą zachowywać się bardzo nieśmiało w sytuacjach, w których nie chcą mówić. Mogą unikać kontaktu wzrokowego, chować się za rodzicami lub nauczycielami, lub przylegać do nich. Dziecko może również unikać aktywności związanych z mówieniem, takich jak recytowanie wierszyków, śpiewanie piosenek lub recytowanie tekstu na lekcjach.

W sytuacjach, w których dziecko nie chce mówić, może również reagować agresywnie lub złośliwie, próbując zwrócić uwagę na siebie. Dziecko może być również bardzo niespokojne, ruchliwe i trudne do uspokojenia. W niektórych przypadkach dziecko może udawać, że nie rozumie polecenia, co może być wynikiem frustracji lub niezdolności do mówienia w danym momencie.

Kiedy nauczyciel lub inna osoba próbuje porozumieć się z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym, dziecko zwykle nie odpowiada na pytania lub komunikaty werbalne. Może też unikać kontaktu wzrokowego lub odwracać się od rozmówcy. Dziecko może również wydawać z siebie dźwięki, takie jak jęki lub sapanie, zamiast mówić.

W przypadku mutyzmu wybiórczego często obserwuje się również inne zachowania, takie jak brak pewności siebie, trudności z nawiązywaniem kontaktów z rówieśnikami, izolacja, niechęć do szkoły, trudności w nauce czy zaburzenia emocjonalne. Dzieci z mutyzmem wybiórczym mogą również mieć trudności z kontrolowaniem emocji, co może prowadzić do wybuchów złości lub innych zachowań problematycznych.

Znajdź najlepszego dla Ciebie psychologa!

Rozwiąż test diagnostyczny, a dopasujemy Ci psychologa!

Znajdziemy Ci specjalistę, który specjalizuje się w problemach podobnych do Twoich.
Szybciej wyleczysz swoją chorobę!
Wybierzesz sobie tego psychologa, którego sposób terapii najbardziej będzie Ci odpowiadał.
Znajdziesz psychologa, który naprawdę Ci pomoże!
Mutyzm wybiórczy Zdiagnozuj się i znajdź psychologa!

Mutyzm wybiórczy - Przyczyny 

Mutyzm wybiórczy to zaburzenie, które może mieć różnorodne przyczyny. Istnieją różne teorie na temat tego, co powoduje ten problem, w tym te związane z genetyką, psychologią oraz środowiskiem. W tym artykule omówimy przyczyny mutyzmu wybiórczego.

  1. Pierwszą teorią na temat przyczyn mutyzmu wybiórczego jest teoria genetyczna. Według niej mutyzm wybiórczy może być dziedziczony po rodzicach. Badania wykazują, że mutyzm wybiórczy występuje częściej u dzieci, których rodzice również mieli ten problem. Ponadto, badania genetyczne wskazują na możliwe związki pomiędzy mutyzmem wybiórczym a pewnymi genami związanymi z zaburzeniami lękowymi.
  2. Drugą teorią na temat przyczyn mutyzmu wybiórczego jest teoria psychologiczna. Według niej mutyzm wybiórczy może być związany z niepewnością siebie i lękiem społecznym. Dzieci z mutyzmem wybiórczym mogą mieć trudności z nawiązywaniem kontaktów z innymi ludźmi i czuć się nieswojo w nowych sytuacjach społecznych. Z kolei, zbyt wysokie wymagania ze strony rodziców, bądź też krytyka lub wyśmiewanie ze strony rówieśników, może przyczyniać się do rozwoju mutyzmu wybiórczego.
  3. Trzecią teorią na temat przyczyn mutyzmu wybiórczego jest teoria środowiskowa. Według niej, czynniki związane z otoczeniem dziecka mogą wpłynąć na pojawienie się mutyzmu wybiórczego. Przykładem może być brak kontaktu z językiem używanym w nowym otoczeniu, np. w przypadku dzieci, które przeprowadziły się do innego kraju lub miasta. Dzieci mogą czuć się zagubione i niepewne, co może wpłynąć na ich zdolność do mówienia.

Podsumowując, mutyzm wybiórczy może mieć różnorodne przyczyny. Teorie na temat przyczyn mutyzmu wybiórczego obejmują czynniki genetyczne, psychologiczne oraz środowiskowe. Dzieci z mutyzmem wybiórczym mogą mieć trudności z nawiązywaniem kontaktów z innymi ludźmi i czuć się nieswojo w nowych sytuacjach społecznych. Czynniki związane z otoczeniem dziecka, takie jak brak kontaktu z językiem używanym w nowym otoczeniu, także mogą wpłynąć na pojawienie się mutyzmu wybiórczego.

Mutyzm a spektrum autyzmu

Mutyzm wybiórczy i spektrum autyzmu to dwa różne zaburzenia, ale często są mylone ze sobą. W tym artykule przedstawimy różnice między mutyzmem wybiórczym a spektrum autyzmu oraz omówimy, dlaczego te zaburzenia mogą być mylone.

Mutyzm wybiórczy to zaburzenie polegające na tym, że dziecko nie chce lub nie potrafi mówić w niektórych sytuacjach społecznych, mimo że w innych sytuacjach potrafi swobodnie rozmawiać. Dzieci z mutyzmem wybiórczym często unikają sytuacji, w których są wymagane od nich interakcje werbalne, takie jak rozmowy w szkole czy wychodzenie z domu. Mogą wykazywać również inne objawy związane z lękiem społecznym, takie jak nieśmiałość, niepewność i izolacja.

Spektrum autyzmu to natomiast szereg różnych zaburzeń, które łączy pewna grupa symptomów, takich jak trudności z interakcjami społecznymi, ograniczone zainteresowania i powtarzające się zachowania. Dzieci z autyzmem mogą mieć trudności z rozumieniem emocji i intencji innych ludzi oraz z nawiązywaniem kontaktów społecznych. Mogą także wykazywać powtarzające się zachowania i zainteresowania.

Mimo że mutyzm wybiórczy i spektrum autyzmu to dwa różne zaburzenia, często są mylone ze sobą ze względu na niektóre podobne objawy, takie jak trudności z komunikacją werbalną i społeczną. Niektóre dzieci z autyzmem mogą również wykazywać mutyzm wybiórczy jako jeden z wielu objawów. Dlatego też diagnoza tych zaburzeń wymaga dokładnej analizy symptomów oraz wnikliwej obserwacji dziecka.

Ważne jest, aby odróżnić mutyzm wybiórczy od spektrum autyzmu, ponieważ leczenie i terapia dla tych zaburzeń są różne. Dzieci z mutyzmem wybiórczym wymagają pomocy w pokonywaniu swoich lęków i nawiązywaniu kontaktów społecznych, podczas gdy dzieci z autyzmem wymagają terapii opartej na podejściu behawioralnym i sensorycznym, skupiającej się na rozwijaniu umiejętności społecznych i komunikacyjnych.

Mutyzm wybiórczy - Diagnoza 

Diagnoza mutyzmu wybiórczego może być trudna, ponieważ wiele dzieci może unikać kontaktów werbalnych z innymi osobami w określonych sytuacjach bez żadnych zewnętrznych oznak. Jednak, jak w przypadku każdego innego zaburzenia, ważne jest, aby rozpoznać mutyzm wybiórczy jak najwcześniej, aby dziecko mogło otrzymać odpowiednią pomoc i terapię.

Aby zdiagnozować mutyzm wybiórczy, lekarz przede wszystkim przeprowadzi wywiad z dzieckiem oraz z jego opiekunami, aby poznać historię zaburzenia i określić, jakie sytuacje społeczne wywołują objawy mutyzmu. Lekarz może również przeprowadzić badanie fizyczne, aby wykluczyć inne przyczyny zaburzeń mowy.

W diagnozowaniu mutyzmu wybiórczego pomocne są również testy psychologiczne, takie jak testy inteligencji, testy zachowania i testy lękowe. Testy te mogą pomóc określić, czy dziecko wykazuje objawy lęku społecznego lub innych zaburzeń emocjonalnych.

Po zdiagnozowaniu mutyzmu wybiórczego ważne jest, aby dziecko otrzymało odpowiednią terapię. Terapia mutyzmu wybiórczego opiera się na stopniowym narażaniu dziecka na sytuacje, w których wymagana jest komunikacja werbalna, a także na rozwijaniu umiejętności społecznych i radzenia sobie z lękiem. Terapia ta może być prowadzona przez specjalistów, takich jak psychologowie, terapeuci mowy i terapeuci behawioralni.

Ważne jest, aby rodzice i opiekunowie dziecka byli zaangażowani w terapię i wspierali dziecko w jego wysiłkach. Dzieci z mutyzmem wybiórczym potrzebują zrozumienia i cierpliwości, a także pozytywnych zachęt i nagród za postępy w radzeniu sobie z zaburzeniem.

Mutyzm wybiórczy - Leczenie 

Leczenie mutyzmu wybiórczego opiera się na stopniowym narażaniu dziecka na sytuacje wymagające komunikacji werbalnej oraz rozwijaniu jego umiejętności społecznych i radzenia sobie z lękiem. Terapia ta może być prowadzona przez specjalistów, takich jak psychologowie, terapeuci mowy i terapeuci behawioralni.

Istnieją różne techniki terapeutyczne, które mogą pomóc dziecku z mutyzmem wybiórczym nauczyć się mówić w sytuacjach, w których dotąd było nieme. Oto niektóre z nich:

  • Stopniowe narażanie na sytuacje społeczne: Podczas terapii dziecko stopniowo narażane jest na sytuacje, w których wymagana jest komunikacja werbalna. Początkowo dziecko może ćwiczyć rozmowę z terapeutą lub rodzicem, a następnie stopniowo wdrażane są kolejne etapy, np. rozmowa z innymi dziećmi w grupie, rozmowa z nauczycielem lub inną osobą w szkole, rozmowa z obcą osobą itp. Stopniowe narażanie na sytuacje społeczne pozwala dziecku nauczyć się, jak poradzić sobie z lękiem i napięciem, które towarzyszą mu w sytuacjach wymagających komunikacji werbalnej.
  • Terapia pozytywnego wzmocnienia: Ta technika polega na nagradzaniu dziecka za każdą próbę mówienia w sytuacjach społecznych. Nagrody mogą być w postaci słów uznania, pochwał, małych prezentów itp. Pozytywne wzmocnienie motywuje dziecko do próbowania mówić w sytuacjach społecznych i wzmacnia jego poczucie własnej wartości.
  • Terapia behawioralna: Terapia behawioralna skupia się na zmianie zachowania dziecka. Techniki behawioralne obejmują m.in. trening umiejętności społecznych, uczenie radzenia sobie z lękiem, trening relaksacyjny itp. Terapia behawioralna jest skuteczna w leczeniu mutyzmu wybiórczego, ponieważ pomaga dziecku nauczyć się nowych zachowań i umiejętności, które są niezbędne do radzenia sobie w sytuacjach wymagających komunikacji werbalnej.
  • Terapia grupowa: Terapia grupowa pozwala dziecku nauczyć się mówić w grupie i rozmawiać z innymi dziećmi. Podczas terapii grupowej dziecko ma okazję ćwiczyć umiejętności społeczne, wdrażać w życie nowe zachowania i uczyć się od innych dzieci.

Podsumowując, leczenie mutyzmu wybiórczego polega na stopniowym narażaniu dziecka na sytuacjena sytuacje, w których dziecko wcześniej unikało kontaktu wzrokowego i unikania mówienia. W trakcie sesji terapeutycznych dziecko uczy się stopniowo wchodzić w interakcje z innymi ludźmi, a także wyrażać swoje myśli i uczucia w sposób werbalny. Terapia może trwać kilka miesięcy lub nawet lat, w zależności od indywidualnych potrzeb dziecka.

Inne terapie

Innymi technikami terapeutycznymi stosowanymi w leczeniu mutyzmu wybiórczego są m.in. trening umiejętności społecznych, terapia poznawczo-behawioralna, terapia rodzinna oraz terapia poznawcza. Ważne jest, aby terapia była prowadzona przez doświadczonych specjalistów, którzy posiadają wiedzę i doświadczenie w pracy z dziećmi z mutyzmem wybiórczym.

Współpraca rodziców jest również niezwykle istotna w leczeniu mutyzmu wybiórczego. Rodzice powinni być informowani o postępach dziecka i uczestniczyć w sesjach terapeutycznych. Powinni oni również zachęcać dziecko do interakcji z innymi ludźmi i stworzyć warunki, w których dziecko będzie czuć się bezpiecznie i akceptowane. Ważne jest również, aby unikać presji i zmuszania dziecka do mówienia, co może tylko pogorszyć sytuację i spowodować większy lęk.

Mutyzm wybiórczy - Współpraca z rodzicami i nauczycielami 

Współpraca z rodzicami i nauczycielami jest niezwykle istotna w leczeniu mutyzmu wybiórczego. Rodzice i nauczyciele są blisko związani z dzieckiem i mogą pomóc w rozpoznaniu problemu oraz w prowadzeniu terapii.

Nauczyciele powinni być szkoleni w rozpoznawaniu objawów mutyzmu wybiórczego i wiedzieć, jakie kroki podjąć w przypadku podejrzenia u ucznia tego zaburzenia. Powinni oni być otwarci na potrzeby i trudności dziecka oraz umieć stworzyć przyjazne i wspierające środowisko w klasie. Nauczyciele powinni zachęcać dziecko do interakcji z rówieśnikami, ale nie powinni wymuszać na nim mówienia w sytuacjach, w których dziecko czuje się niekomfortowo.

Rodzice również odgrywają kluczową rolę w leczeniu mutyzmu wybiórczego. Powinni oni działać jako sojusznicy dziecka i terapeuty, a także zachęcać je do uczestniczenia w sesjach terapeutycznych i wdrażać techniki terapeutyczne w codziennym życiu. Rodzice mogą również pomóc dziecku w nauce umiejętności społecznych poprzez organizowanie zabaw z rówieśnikami i zachęcanie dziecka do interakcji z innymi ludźmi.

Współpraca z rodzicami i nauczycielami może również pomóc w identyfikacji sytuacji, w których dziecko czuje się najbardziej niekomfortowo i unika mówienia. Dzięki temu można opracować indywidualny plan terapeutyczny, który będzie dostosowany do potrzeb i możliwości dziecka.

Ważne jest, aby rodzice i nauczyciele byli cierpliwi i nie wywierali presji na dziecko. Leczenie mutyzmu wybiórczego może być długotrwałe i wymagać wielu wysiłków ze strony wszystkich zaangażowanych osób. Jednak z czasem, dzięki odpowiedniej terapii i wsparciu, dzieci z mutyzmem wybiórczym mogą nauczyć się komunikować w sposób werbalny i odnaleźć się w społeczności.

Mutyzm wybiórczy - Jak radzić sobie w szkole? 

Dzieci z mutyzmem wybiórczym często doświadczają trudności w szkole, szczególnie w sytuacjach wymagających komunikacji werbalnej z nauczycielami i kolegami z klasy. Wielu rodziców i nauczycieli zwraca uwagę na to, że dziecko może wydawać się nieśmiałe lub uparte, gdy odmawia mówienia, co często prowadzi do frustracji i napięcia.

Jednym z najważniejszych sposobów radzenia sobie z tym problemem jest budowanie zaufania i relacji z dzieckiem. Dziecko z mutyzmem wybiórczym potrzebuje wsparcia i zrozumienia ze strony nauczycieli i innych dorosłych. Ważne jest, aby dziecko czuło się bezpiecznie i komfortowo w szkole, dlatego nauczyciele powinni stworzyć atmosferę otwartości i akceptacji.

Innym sposobem radzenia sobie z mutyzmem wybiórczym w szkole jest stosowanie technik komunikacyjnych, takich jak komunikacja niewerbalna. Nauczyciele mogą nauczyć dzieci różnych sposobów wyrażania siebie, takich jak malowanie, rysowanie, pisanie lub gra w role, które mogą pomóc dziecku w wyrażaniu swoich myśli i uczuć.

W niektórych przypadkach, gdy dziecko ma trudności w mówieniu w szkole, nauczyciele mogą zaproponować alternatywne sposoby komunikacji, takie jak aplikacje do komunikacji alternatywnej i wspomaganej lub notesy komunikacyjne.

Ważne jest również, aby nauczyciele i rodzice byli świadomi ograniczeń dziecka i starali się unikać sytuacji, które mogą go zdominować. Dziecko z mutyzmem wybiórczym może odczuwać stres i niepokój w sytuacjach, w których jest wymagane od niego mówienie, takich jak wygłaszanie prezentacji przed klasą. W takich przypadkach nauczyciele mogą zastąpić prezentację w formie pisemnej lub udzielać dziecku wsparcia i zachęty do mówienia.

Istotne jest także, aby nauczyciele i rodzice mieli realistyczne oczekiwania co do postępów dziecka. Leczenie mutyzmu wybiórczego wymaga czasu i cierpliwości, a postępy dziecka mogą być małe, ale ważne. Ważne jest, aby nauczyciele i rodzice doceniali każdy postęp i pozytywne zachowanie dziecka, co może pomóc w budowaniu pewności siebie i motywacji do dalszej pracy nad przeciwdziałaniem mutyzmowi wybiórczemu.

FAQ - często zadawane pytania

Czy mutyzm jest wyleczalny?

Mutyzm selektywny, czyli zaburzenie, które objawia się niezdolnością do mówienia w określonych sytuacjach, można leczyć, ale nie istnieje jednoznaczna metoda na wyleczenie. Terapia behawioralna i terapia poznawczo-behawioralna mogą pomóc w radzeniu sobie z tym zaburzeniem i poprawić jakość życia osoby z mutyzmem.

Czy dziecko wyrośnie z mutyzmu?

Często dzięki terapii i pracy z psychologiem, dzieci z mutyzmem są w stanie zacząć mówić w sytuacjach, w których wcześniej były milczące.

Czy na mutyzm są leki?

Nie ma specyficznych leków na mutyzm selektywny, ale leki przeciwdepresyjne lub leki przeciw lękowi, mogą pomóc w łagodzeniu objawów towarzyszących mutyzmowi. Jednak decyzja o podjęciu farmakoterapii powinna być zawsze uzgodniona z lekarzem psychiatrą.

Czy artykuł był dla Ciebie pomocny? Twoja opinia pomoże nam ulepszyć nasze treści
Co moglibyśmy poprawić? (opcjonalnie)
zdjęcie Andrzej Stępień autora postu o
Andrzej Stępień
Logopeda
Pracuję z dziećmi i dorosłymi głównie nad wadami wymowy i zaburzeniami płynności (jąkanie), ale pomagałem też poradzić sobie z afazją i dyzartrią. Pracuję w zawodzie od 2005 roku.

Znajdź właściwego psychologa!

Rozwiąż test diagnostyczny a dopasujemy Ci najlepszego specjalistę!
Rozwiąż test
Czytaj więcej:

X
Daj nam szansę pomóc Ci w znalezieniu najlepszego terapeuty
Opisz Twoją sytuację w minimum 60 znakach, a my pomożemy Ci znaleźć terapeutę dopasowanego do Twojego problemu
Już ponad 1250 osób skorzystało z naszej pomocy